Yapay Zeka Mülakatları Üzerine En Kapsamlı Araştırmanın Sonuçları

1. Giriş: İşe Alımda Büyük Deney

İşe alım dünyası, teknolojinin dokunuşuyla daha önce hiç olmadığı kadar büyük bir dönüşüm yaşıyor. Birçok kurum, geleneksel mülakat yöntemlerini bir kenara bırakıp yapay zeka destekli sesli asistanları süreçlerine dahil etmeye başladı bile. Peki, adaylar bu radikal değişime nasıl tepki veriyor?

Jabarian ve Henkel tarafından 2026 yılında gerçekleştirilen ve tam 70.884 aday üzerinde yürütülen saha araştırması, bu konudaki tüm önyargıları değiştirecek veriler sunuyor. Bu devasa araştırma, yapay zekanın mülakat deneyimini kökten değiştirdiğini kanıtlıyor. Ancak burada kritik bir stratejik detay var: Yapay zeka sadece bilgi toplama aşamasını yönetiyor, nihai işe alım kararları yine insan yöneticiler tarafından veriliyor. Bu "döngüde insan" (human-in-the-loop) modeli, teknolojinin gücüyle insan muhakemesini birleştiriyor.

2. Adaylar Neden Yapay Zeka Mülakatını Tercih Ediyor?

Pek çok kişi adayların her zaman bir insanla konuşmayı tercih edeceğini varsaysa da Jabarian ve Henkel'in verileri bambaşka bir tablo çiziyor. Seçim yapma şansı tanınan adayların %78 gibi şaşırtıcı bir çoğunluğu, insan mülakatçı yerine yapay zekayı tercih ediyor. Adayların bu kararlarının arkasında yatan temel nedenler şunlar:

Düşük stres ve konfor: Araştırma bulguları, adayların yapay zeka ile mülakat yapmayı çok daha az stresli ve daha "rahatlatıcı" bulduğunu gösteriyor.
Esneklik: Yapay zeka, adaylara 7/24 randevu alabilme ve mülakatı diledikleri an tamamlama esnekliği sunuyor.
Negatif seçilim: Veriler önemli bir riski de yansıtıyor: Dil ve analitik test skorları daha düşük olan adaylar, yapay zekayı tercih etmeye daha meyilliydi. Bu "negatif seçilim" (negative sorting) olgusu, İK stratejistlerinin tarama süreçlerini tasarlarken dikkat etmesi gereken bir unsur olarak öne çıkıyor.

3. Başarı Oranlarında Yapay Zeka Etkisi

Yapay zeka mülakatları sadece adayları rahatlatmakla kalmıyor, aynı zamanda işe alım sonuçlarını da doğrudan iyileştiriyor. Jabarian ve Henkel çalışmasından elde edilen verilere göre, yapay zeka mülakatlarının başarı karnesi şu şekilde şekilleniyor:

Yapay zeka tarafından mülakat yapılan adayların iş teklifi alma olasılığı %12 daha yüksek.
Bu adayların işe başlama oranlarının %18 daha fazla olduğunu gösteriyor.
Yapay zekanın seçtiği adayların ilk bir aydaki işe bağlılık (retention) oranları %18 daha yüksek.
Araştırma sonuçlarına göre yapay zeka destekli mülakatlardan geçenlerin ikinci ayda %17, üçüncü ayda %16 ve dördüncü ayda %17 oranında daha yüksek bağlılık sergilediği görülüyor (ancak bu farklar örneklem küçüldüğü için sonraki aylarda istatistiksel olarak anlamlılığını yitiriyor).

4. Daha Adil Bir Süreç: Ayrımcılığın Azalması

Yapay zekanın işe alımdaki en büyük katkılarından biri de objektiflik. Araştırmanın verilerine göre, yapay zeka mülakatlarında rapor edilen cinsiyete dayalı ayrımcılık oranı %3,30 iken, insan mülakatlarında bu oran %5,98 olarak ölçülüyor. Yani yapay zeka, mülakatlarda ayrımcılık algısını neredeyse yarı yarıya indiriyor. Bu başarının arkasında dilsel detaylar yatıyor: Yapay zeka, adaylardan daha "sürdürülebilir bir diyalog akışı" (sustained conversational exchange) almayı başarıyor ve insan mülakatçıların sıklıkla kullandığı "hı-hım" (uh-huh) gibi, adayın akışını bozabilen veya önyargı sinyali verebilen "backchannel" tepkileri en aza indiriyor.

5. "Kontrollü Varyans" ve Verimlilik

Yapay zekanın mülakat kalitesini nasıl artırdığını anlamak için "kontrollü varyans" (controlled variance) kavramına bakmak gerekiyor. Bu teknoloji, mülakatı tamamen mekanik bir senaryoya hapsetmiyord; aksine, adayın cevaplarına duyarlı kalarak esniyor ancak kurumsal yapıdan asla kopmuyor. Sürecin verimliliği şu şekilde özetleniyor:

Yönerge uyumu: Yapay zeka, kurumsal mülakat yönergelerine uymada insan mülakatçıların %83 ile %100'ünden daha iyi performans sergiliyordu.
Yapılandırılmış tutarlılık: AI mülakatları daha yapılandırılmış olsa da adayların bireysel tepkilerine karşı son derece duyarlı kalabiliyor.
Tutarlı verimlilik: Yapay zeka mülakatlarından geçenlerin memnuniyeti ve süre gibi performans metrikleri, insan mülakatlarından geçenlerle aynı seviyede kalıyor. Yani kalite artarken verimlilikten ödün verilmiyor.

6. Sonuç: Geleceğin İşe Alım Stratejisi

Yapay zeka, işe alım süreçlerinde artık sadece bir maliyet tasarrufu aracı değil, aday-iş eşleşme kalitesini artıran stratejik bir güç. Ancak bu dönüşümün önünde "insan" kaynaklı engeller de var. Araştırma, İK uzmanlarının %36'sının yapay zeka adaylarının daha başarısız olacağını öngörerek teknolojiye karşı bir "önyargı" (recruiter bias) beslediğini gösteriyor. Oysa veriler bu endişelerin yersiz olduğunu kanıtlıyor.

Elbette süreç kusursuz değil. Mülakatların %7'sinde teknik aksaklıklar yaşanıyor ve adayların %5'i bir makineyle konuşmayı reddediyor. Yine de %78'lik tercih oranı ve artan bağlılık verileri, geleceğin yönünü tayin ediyor.

Şirketlerin bu dönüşüme uyum sağlaması, sadece bir teknoloji yatırımı değil, aynı zamanda daha adil ve verimli bir çalışma dünyası inşa etme sorumluluğu gibi görünüyor.

7. Kaynakça

Jabarian, B., & Henkel, L. (2026). Voice AI in Firms: A Natural Field Experiment on Automated Job Interviews. University of Chicago & Erasmus University Rotterdam.